Παίζει ρόλο η δύναμη της θέλησης στην απεξάρτηση;

*το κείμενο αποτελεί μια συνοπτική παρουσίαση του άρθρου “Does Willpower Play a Role in Addiction Recovery?" του David Sack M.D.

Απόδοση: Τζέσικα Μεράγια, φοιτήτρια Φιλοσοφίας Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας

 

Τείνουμε να απλοποιούμε έννοιες όπως η αδυναμία και η θέληση

 

Μέχρι σήμερα, οι έρευνες είναι σαφείς: Ο εθισμός είναι μια χρόνια εγκεφαλική νόσος και όχι θέμα θέλησης. Αυτό σημαίνει ότι, αντίθετα με τα παλιά στερεότυπα, οι άνθρωποι που εθίζονται στα ναρκωτικά, στο τσιγάρο ή στο αλκοόλ δεν είναι αδύναμοι, ανήθικοι ή τρομερά ελαττωματικοί.

 

Επομένως, εάν ο εθισμός είναι μια χρόνια εγκεφαλική νόσος και όχι θέμα θέλησης, γιατί να προσπαθούμε να γίνουμε καλύτερα; Δεν είναι άσκοπο; Όχι τόσο. Οι εθισμένοι αρχίζουν να γίνονται καλύτερα όταν γίνονται οι ίδιοι υπεύθυνοι της «νηφαλιότητας» τους. Για παράδειγμα, αν κάποιος σε έριξε κάτω στη λάσπη, δεν είναι δικό σου λάθος που βρίσκεσαι ξαφνικά μπροστά σε έναν σωρό λάσπης. Όμως, αν συνεχίσεις να κάθεσαι εκεί μετά την απομάκρυνσή του, πιστεύοντας πως είσαι ανήμπορος να αλλάξεις την κατάσταση, θα βρίσκεσαι μέσα στη λάσπη για πολύ καιρό. Το ίδιο συμβαίνει και με τον εθισμό. Δεν είναι δικό σου λάθος που βρίσκεσαι σε αυτήν την κατάσταση, αλλά είναι δική σου ευθύνη να κάνεις τα απαραίτητα βήματα για να βελτιώσεις τη ζωή σου.

 

Οποιοσδήποτε προσπάθησε να ενισχύσει τον εαυτό του μέσω της θεραπείας γνωρίζει πως η θέληση από μόνη της σπάνια είναι αρκετή για να ξεπεραστεί ο εθισμός. Οι περισσότεροι εθισμένοι, με κάποιον τρόπο, θέλουν να σταματήσουν. Διακόπτουν κάθε επαφή με φίλους χρήστες, απαλλάσσονται από το απόθεμα ουσιών που έχουν, δίνουν υποσχέσεις στους αγαπημένους τους και χωρίς την κατάλληλη στήριξη, πολλοί γρήγορα επιστρέφουν στους παλιούς τους ρυθμούς. Αυτό το μοτίβο είναι κοινό για όλους, ανεξάρτητα από το πόσο ισχυρή υπήρξε η θέληση του εθισμένου στο παρελθόν ή το πόσο έξυπνοι και εργατικοί είναι.

 

Το παράδοξο της υποταγής και της θέλησης

 

Παρόλο που ο εθισμός δεν προκαλείται από έλλειψη θέλησης, αυτό δεν σημαίνει πως η θέληση είναι μια άχρηστη παράμετρος στη θεραπεία. Στην πραγματικότητα, η θέληση είναι κύριας σημασίας στην απεξάρτηση. Προγράμματα δώδεκα βημάτων καλούν τον εξαρτημένο, σε μια φαινομενική απώλεια της βούλησης, να αναγνωρίσει την ανυπαρξία του έναντι των ουσιών και να ζητήσει βοήθεια. Παραδόξως, παραδίδοντας τη θέλησή τους και αναγνωρίζοντας ότι δεν έχουν όλες τις απαντήσεις, οι εθισμένοι βρίσκουν τη δύναμη να απεξαρτηθούν.

 

Μία ενδιαφέρουσα μελέτη του Ibrahim Senay από το Πανεπιστήμιο του Ιλινόις παρέχει επιστημονική υποστήριξη στις έννοιες της παράδοσης και της δεκτικότητας. Βρήκε ότι οι άνθρωποι, οι οποίοι είχαν τις αμφιβολίες τους (‘‘ Θα το κάνω;’’) ήταν περισσότερο στοχοθετημένοι από εκείνους, οι οποίοι ήταν κατηγορηματικοί (‘‘ Θα το κάνω’’). Η ελευθερία επιλογής που είχαν φάνηκε να δημιουργεί μεγαλύτερο ενδογενές κίνητρο και κατά συνέπεια, μεγαλύτερη πιθανότητα μακροχρόνιας αποχής, σε αντίθεση με όταν ένιωθαν αναγκασμένοι να ακολουθήσουν μια συγκεκριμένη πορεία δράσης.

 

Όταν υπάρχει έλλειψη θέλησης

 

Η απεξάρτηση απαιτεί πίστη, η οποία στηρίζεται στην θέληση να παραδεχτείς το πρόβλημα και να αναλάβεις την ευθύνη των επιλογών σου μαζί με το κίνητρο να δουλέψεις σε ένα πρόγραμμα απεξάρτησης. Η απόφαση να βάλεις την απεξάρτησή σου πρώτη, απαιτεί να αποφεύγεις ανθρώπους και μέρη που πυροδοτούν την επιθυμία σου για χρήση. Απαιτεί επίσης την απαραίτητη φροντίδα του εαυτού, όπως για παράδειγμα, καλή διατροφή, γυμναστική, νηφάλια διασκέδαση και διατήρηση συναισθηματικής ισορροπίας.

 

Τι συμβαίνει όταν η θέλησή σου χάνεται και μαζί με αυτήν χάνεται και το ενδιαφέρον να συνεχίσεις σε ένα πρόγραμμα απεξάρτησης; Στο σημείο αυτό, είναι απαραίτητη η κοινωνική στήριξη. Η στήριξη από την οικογένεια και τους φίλους οι οποίοι βρίσκονται στην ίδια κατάσταση προσπαθώντας να απεξαρτηθούν. Όταν το κίνητρό σου υστερεί, θα βρίσκονται εκεί για να σου υπενθυμίζουν τον λόγο για τον οποίο έχετε μπει στην διαδικασία της απεξάρτησης και να σε βοηθήσουν να παραμείνετε σε αυτήν την πορεία. Σύμφωνα με ερευνητές από το Πανεπιστήμιο State της Φλόριντα, όταν ο αυτοέλεγχος χάνεται, μπορεί να μαθευτεί μέσα από την θεραπεία και άλλες τεχνικές.

 

Η δύναμη της θέλησης δεν είναι ο δρόμος που οδηγεί στον εθισμό, είναι όμως μέρος του δρόμου που οδηγεί στην έξοδο από τον εθισμό. Φυσικά, η θέληση είναι μόνο ένα κομμάτι του παζλ. Ακριβώς όπως κάποιος διαβητικός χρειάζεται φάρμακα και αλλαγές στον τρόπο ζωής του για να διαχειριστεί επιτυχώς την ασθένειά του, ο εθισμένος θα χρειαστεί να μάθει δεξιότητες αντιμετώπισης, ένα υποστηρικτικό δίκτυο, μια εκπαίδευση για την ‘‘νόσο’’ της εξάρτησης και καινούριες ρουτίνες προκειμένου να παραμείνει καθαρός και νηφάλιος για πάντα.

 

 

Δείτε ολόκληρο το άρθρο στα αγγλικά και την βιβλιογραφία του εδώ.