Γιατί μένουμε σε τοξικές σχέσεις;

της Φούντα Μαρίας, Συμβούλου Ψυχικής Υγείας – Ειδικευομένης στη Σχεσιακή Ψυχοθεραπεία

 

 

Η μοναξιά είναι ένα συναίσθημα,  που όλοι οι άνθρωποι βιώνουν κάποια στιγμή στη ζωή τους.  Ο τρόπος, που κάθε άνθρωπος το αντιμετωπίζει, διαφέρει ανάλογα με το περιβάλλον που κινείται και τα βιώματα του. Αισθήματα κενού, απομόνωσης, απελπισίας και εγκατάλειψης ορίζουν τη μοναξιά και απειλούν το άτομο. Τι συμβαίνει, όμως, όταν ο φόβος να μη μείνουμε μόνοι μας οδηγεί σε αυτοκαταστροφικές σχέσεις; Τι είναι αυτό, που τελικά  αναζητάμε, για να ολοκληρωθούμε και γιατί συνεχίζουμε να μένουμε με έναν άνθρωπο, που δεν μας ικανοποιεί πλέον;

 

Η ιδέα της μοναξιάς μπορεί να πυροδοτήσει αισθήματα ανασφάλειας και άγχους. Η χαμηλή αυτοπεποίθηση, που βιώνει το άτομο, το ωθεί να αντλεί επιβεβαίωση μέσα από την αποδοχή από το επιθυμητό αντικείμενο. Η δυσκολία να αναπτύξει βαθύτερα επίπεδα εγγύτητας, έρχεται σε σύγκρουση με την αρχική επιθυμία, με αποτέλεσμα να παραμένει δέσμιος σε μια τοξική, δυσλειτουργική σχέση  βασισμένη στο φόβο.

 

Η ανικανότητα του ατόμου να μπορεί να εμπεριέχει τη μοναξιά που αισθάνεται και ένα αδύναμο Εγώ αποφέρουν ως αποτέλεσμα μια σαδομαζοχιστική τάση, που μεταφράζεται ως επιθυμία εξάρτησης ή υποταγής, με αποτέλεσμα η ευχαρίστηση να προέρχεται από ρόλους θύτη ή θύματος. Το άτομο βιώνει πληρότητα μέσα από σχέσεις εξάρτησης βιώνοντας ή αντίστοιχα προκαλώντας αισθήματα πόνου, απόρριψης και ματαίωσης, σε μια ανταλλακτική διαδικασία με απώτερο σκοπό το αίσθημα της ηδονής.

 

Συγχωνεύοντας το Εγώ μας με εκείνο του αντικειμένου εξάρτησης, μπαίνουμε σε ένα χαοτικό φαύλο κύκλο, που ο θύτης έχει ανάγκη το θύμα και το αντίθετο, και το σαδομαζοχιστικό συμβόλαιο, που από κοινού υπογράφεται, γίνεται ένας αναλυτικός τρίτος, ορίζοντας μια εξαρτητική σχέση. Δύο κατακερματισμένα Εγώ σε αναζήτηση νοήματος μέσα από το αντικείμενο, που τα ορίζει.

 

Το σαδιστικό αντικείμενο αντλεί ικανοποίηση και τρέφει την εσωτερική του αναπαράσταση μέσα από την αυτοθυσία του θύματος, το οποίο με τη σειρά του διαλύεται εσωτερικά με απώτερο  σκοπό την ικανοποίηση του θύτη. Έτσι, μέσα από αυτή τη συναλλαγή, τα δύο Εγώ αλληλοσυμπληρώνονται με κοινό σκοπό ένα ακέραιο, ανεξάρτητο Εγώ. Το αντικείμενο, που ορίζεται η ορίζει τον επιθυμητό άλλο, εναλλάσσει τους ρόλους θύτη θύματος, δρα ενεργητικά ή αντέχει παθητικά, με αποτέλεσμα να μην αποδίδεται ένας σταθερός ρόλος και το άτομο να μένει εγκλωβισμένο σε μια διαστρεβλωμένη πραγματικότητα, όπου πόνος και ευχαρίστηση συμβαδίζουν αρμονικά.

 

Η ηδονή που πηγάζει από την κυριαρχία και την αυτοθυσία μεταφράζεται  ως απόδειξη αγάπης, ο έρωτας παύει να τρέφεται από την ελευθερία δύο διαφορετικών Εγώ που συνδέονται και πορεύονται παράλληλα και δημιουργεί μια αυτό-καταστροφική βάση όπου, προκειμένου να αποφευχθεί μια ολέθρια σύγκρουση, το θύμα υποχωρεί, αλλοιώνεται και ικανοποιεί και ο θύτης εξουσιάζει και ικανοποιείται. Οι ρόλοι συχνά αντιστρέφονται. Αισθήματα φόβου, ντροπής, ματαίωσης, θυμού και ανεπάρκειας παίρνουν τη θέση τους και ορίζουν τη σχέση. Η δυσκολία των ανθρώπων να αντιμετωπίσουν τη μοναξιά και την κενότητά τους και η ανάγκη τους να αναζητούν αλλά αντικείμενα για να ταυτιστούν και να νιώσουν ολόκληροι έχει σαν αποτέλεσμα τον εγκλωβισμό και την εξάρτηση. Ο φόβος εγκατάλειψης λαμβάνει τη θέση του ενεργά και τα αντικείμενα παραδίδονται σε ένα άνευ όρων παιχνίδι εξουσίας όπου η ανάγκη για αγάπη, αποδοχή και ελευθερία δίνει τη θέση της στην αυτοκαταστροφή και το φόβο.

 

Όταν το άτομο θα καταφέρει να αποστασιοποιηθεί από τη συνθήκη που έχει υποβάλλει τον εαυτό του και πάρει το ρόλο του παρατηρητή της ζωής του, θα καταφέρει να αποκτήσει μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στον εαυτό του, να αναγνωρίσει τα θέλω του, και να αναζητήσει τις αξίες εκείνες που ρεαλιστικά πλέον θα θέσουν βάσεις για ένα ακέραιο και ανεξάρτητο Εγώ.