Η απροσδόκητη αλήθεια για τον εθισμό

*το κείμενο αποτελεί μια συνοπτική παρουσίαση του άρθρου “The Surprising Truth About Addiction" της Stanton Peele Ph.D.

Απόδοση: Τζέσικα Μεράγια, φοιτήτρια Φιλοσοφίας Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας

 

 

Οι περισσότεροι άνθρωποι εγκαταλείπουν παρά διατηρούν τους εθισμούς τους , και αυτό το καταφέρνουν μόνοι τους. Αυτό βέβαια δεν συμβαίνει από τη μία μέρα στην άλλη. Οι άνθρωποι πετυχαίνουν όταν αναγνωρίζουν ότι ο εθισμός παρεμβαίνει σε κάτι που έχει αξία για εκείνους και όταν έχουν την αυτοπεποίθηση ότι μπορούν να αλλάξουν.

 

Η αλλαγή είναι φυσική. Χωρίς αμφιβολία οι άνθρωποι ενεργούν πολύ διαφορετικά στις διάφορες καταστάσεις της ζωής τους σε σύγκριση με όταν ήταν έφηβοι. Επίσης, με το πέρασμα του χρόνου πιθανόν να ξεπερνούν ή να βελτιώνουν ορισμένες συμπεριφορές.

 

Για κάποιον λόγο, εξαιρούμε τον εθισμό από τις πεποιθήσεις μας για αλλαγή. Σε δημοφιλή και επιστημονικά μοντέλα, ο εθισμός θεωρείται ότι «κλειδώνει» τους ανθρώπους σε ένα αναπόφευκτο πρότυπο συμπεριφοράς. Τόσο η λαϊκή σοφία, όπως εκδηλώνεται από τους Ανώνυμους Αλκοολικούς, όσο και η νευροεπιστήμη, θεωρούν τον εθισμό ως μια σχεδόν μόνιμη εγκεφαλική νόσο. Δεν έχει σημασία πόσα χρόνια πριν ο θείος σας ήπιε για τελευταία φορά, συνεχίζει να θεωρείται αλκοολικός. Η ίδια η λέξη εθισμός, προσδίδει μια ταυτότητα που δεν επιτρέπει άλλες δυνατότητες. Ενσωματώνει την υπόθεση ότι δεν μπορείς ή δεν θα καταφέρεις να αλλάξεις.

 

Αλλά αυτή η «τελεσίδικη» σκέψη για τον εθισμό δεν συνάδει με τα γεγονότα. Περισσότεροι είναι οι άνθρωποι, οι οποίοι ξεπερνούν τον εθισμό από εκείνους που δεν τον ξεπερνούν. Και η συντριπτική πλειοψηφία το καταφέρνει χωρίς καμία είδους θεραπεία. Η διακοπή μπορεί να είναι αποτέλεσμα πολλών προσπαθειών, και οι άνθρωποι ίσως να μην σταματούν εντελώς το κάπνισμα, το ποτό, ή τα ναρκωτικά. Αλλά τελικά καταφέρνουν να «ταρακουνήσουν» την εξάρτηση.

 

Η διακοπή αυτών των συνηθειών αποτελεί μια δραματική αλλαγή. Επομένως, όταν πρόκειται για την αντιμετώπιση του εθισμού, οι πιο αποτελεσματικές προσεγγίσεις βασίζονται στην ιδέα ότι το λιγότερο είναι συχνά περισσότερο. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση θέτει την ευθύνη για αλλαγή ευθέως στο άτομο και αναγνωρίζει ότι τα θετικά γεγονότα σε άλλες σφαίρες μπορεί να πυροδοτήσουν την αλλαγή.

 

Το κάπνισμα βρίσκεται στην κορυφή της λίστας όσον αφορά τη δυσκολία διακοπής του. Όμως, η πλειοψηφία των πρώην καπνιστών διακόπτουν χωρίς τη βοήθεια τσιχλών νικοτίνης, ομάδων καπνιστών ή της ύπνωσης. Στην πραγματικότητα, όπως πολλοί καπνιστές κόβουν το τσιγάρο μόνοι τους, ένα ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό των εθισμένων στην ηρωίνη και την κοκαΐνη καθώς και οι αλκοολικοί απεξαρτώνται χωρίς καμία θεραπεία. Πολλοί διακόπτουν καθώς είναι απλώς πιο δύσκολο να διατηρήσουν αυτές τις συνήθειες καθ' όλη τη διάρκεια της ενηλικίωσης. Για παράδειγμα, είναι δύσκολο να πας στην Disney με την οικογένειά σου ενώ παίρνεις ηρωίνη. Οι εθισμένοι, οι οποίοι εγκατέλειψαν την εξάρτηση από μόνοι τους συνήθως αναφέρουν ότι το έκαναν για την επίτευξη της κανονικότητας.

 

Κάθε χρόνο,σε έρευνα που διεξάγεται σχετικά με την χρήση ναρκωτικών και την υγεία συγκεντρώνονται στοιχεία από Αμερικανούς σχετικά με τις χρήσεις ουσιών και αλκοόλ. Οι ηλικίες 18 και 25 αποτελούν την περίοδο αιχμής της χρήσης ουσιών και αλκοόλ. Το 2002 το 22% των Αμερικανών ηλικίας μεταξύ 18-25 έκαναν χρήση ή εξαρτούνταν από μία ουσία, ενώ μόνο περίπου το 3% βρισκόταν σε ηλικίες από 55 έως 59. Τα δεδομένα αυτά δείχνουν πως οι περισσότεροι άνθρωποι ξεπερνούν τον εθισμό τους στις ουσίες, αν και οι πιο πολλοί από αυτούς δεν έλαβαν κάποια θεραπεία.

 

Αυτό δεν σημαίνει πως η θεραπεία δεν μπορεί να είναι βοηθητική. Όμως, οι πιο αποτελεσματικές θεραπείες είναι οι μη συμβατικές προσεγγίσεις, οι οποίες επιτρέπουν την αυτοπροωθούμενη αλλαγή. Οι Ψυχολόγοι στο Πανεπιστήμιο του Μέξικο με επικεφαλής τον William Miller κατέγραψαν κάθε ελεγχόμενη μελέτη θεραπείας του αλκοολισμού που θα μπορούσαν να βρουν. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η βασική θεραπεία δεν ήταν ακριβώς μια θεραπεία , αλλά μια γρήγορη συνάντηση ασθενούς και ιατρού σε ένα συνηθισμένο ιατρικό περιβάλλον. Η παρέμβαση είναι μερικές φορές τόσο σύντομη όσο μια ματιά του γιατρού στα αποτελέσματα των εξετάσεων της ηπατικής λειτουργίας και το να πει στον ασθενή να σταματήσει να πίνει. Πολλοί ασθενείς στη συνέχεια αποφασίζουν να το σταματήσουν και το κάνουν.

 

Η δεύτερη πιο αποτελεσματική προσέγγιση είναι η ενίσχυση των κινήτρων, η οποία ονομάζεται επίσης συνέντευξη για κίνητρα. Αυτή η τεχνική προκαλεί την απόφαση να σταματήσει κάποιος ή να μειώσει το αλκοόλ- και να βρει τις καλύτερες μεθόδους για να το κάνει. Σε αυτήν την περίπτωση, ο θεραπευτής κάνει στοχοθετημένες ερωτήσεις που ωθούν το άτομο να σκέφτεται για το ποτό από την άποψη των δικών του αξιών και στόχων. Όταν οι ασθενείς αντιστέκονται, ο θεραπευτής δεν διαφωνεί με το άτομο αλλά διερευνά την αμφιθυμία του ατόμου σχετικά με την αλλαγή έτσι ώστε να του επιτρέψει να φτάσει στα δικά του συμπεράσματα.

 

Η ομάδα του Miller, βρήκε πως ο κατάλογος των πιο αποτελεσματικών θεραπειών για τον εθισμό περιελάμβανε μερικές ακόμα «εκπλήξεις». Τα εγχειρίδια αυτοβοήθειας ήταν εξαιρετικά επιτυχημένα. Το ίδιο επιτυχημένη ήταν και η κοινοτική ενίσχυση, η οποία αντιμετωπίζει την ικανότητα του ατόμου να ασχοληθεί με τη ζωή, και συγκεκριμένα με τις αδελφικές σχέσεις, με θέματα εργασίας (όπως το να βρει μια δουλειά), την οργάνωση του ελεύθερου χρόνου και τη δημιουργία κοινωνικών ομάδων. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ανάπτυξη δεξιοτήτων ζωής, όπως η αντίσταση στις πιέσεις, η αντιμετώπιση του στρες ( στη δουλειά και στις προσωπικές σχέσεις) και η ανάπτυξη δεξιοτήτων επικοινωνίας.

 

Τα ευρήματα αυτά συμφωνούν με ό,τι ήδη γνωρίζουμε για την αλλαγή σε άλλους τομείς της ζωής: Οι άνθρωποι αλλάζουν όταν το θέλουν πάρα πολύ και αισθάνονται αρκετά δυνατοί να έρθουν αντιμέτωποι με την πρόκληση και όχι όταν εξαναγκάζονται. Μια προσέγγιση η οποία ενδυναμώνει και προσφέρει θετική ενίσχυση είναι προτιμότερη από μια η οποία αφαιρεί την ανθρώπινη δραστηριότητα. Αυτές οι τεχνικές είναι πιο πιθανό να προκαλέσουν πραγματικές αλλαγές, όσο σύντομες ή τέλειες ή σκληρά κερδισμένες και αν είναι αυτές.

 

 

Δείτε ολόκληρο το άρθρο στα αγγλικά και την βιβλιογραφία του εδώ.