Η διαδικασία της ψυχοθεραπείας

της Μαρίας Βλαβιανού, Κοινωνιολόγου, Ψυχοθεραπεύτριας

 

Οι άνθρωποι συνήθως επισκεπτόμαστε τον ειδικό ψυχικής υγείας όταν βασανιζόμαστε από έντονα συμπτώματα ή από αδιέξοδα στις σχέσεις με τον εαυτό μας και τους άλλους. Όταν νιώθουμε την ανάγκη να μιλήσουμε, να μοιραστούμε βαθύτερα συναισθήματα και σκέψεις, τις ανησυχίες και τους προβληματισμούς μας.

Αρχικά, θα ήταν βοηθητικό να δούμε ποιος πραγματικά μπορεί να μας βοηθήσει σε κάθε περίπτωση, αφού πολλές φορές μπερδευόμαστε σχετικά με το σε ποιον επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορούμε να απευθυνθούμε. Ψυχίατρος είναι αυτός ο οποίος έχει σπουδάσει ιατρική, έχει ειδικευτεί στην ψυχιατρική ή την ψυχοπαθολογία και μπορεί να συνταγογραφεί βασιζόμενος σε διάγνωση. Ο ψυχολόγος έχει τελειώσει ψυχολογία και μπορεί να ειδικευτεί σε κάποιο τομέα της μεταπτυχιακά (π.χ. κλινική ψυχολογία). Για να γίνει κάποιος ψυχοθεραπευτής, αφού έχει ολοκληρώσει τις σπουδές του σε κάποιο τομέα της ψυχικής υγείας, χρειάζεται επιπλέον να ειδικευτεί στην ψυχοθεραπεία (π.χ. ψυχοδυναμική, γνωσιακή κλπ).

Η ψυχοθεραπεία λοιπόν, απευθύνεται σε κάθε άτομο που θέλει να γνωρίσει καλύτερα τον εαυτό του, που υποφέρει από κάποιο σύμπτωμα, που νιώθει πίεση και στασιμότητα, που οι μέχρι τώρα συνήθειες και συμπεριφορές δυσκολεύουν τη ζωή του, τόσο σε σχέση με τον εαυτό του όσο και στις διαπροσωπικές σχέσεις. Υπάρχει συχνά η αντίληψη ότι όσο έχουμε φίλους που μας ακούνε, μας αγαπάνε και μας γνωρίζουν, δεν υπάρχει λόγος να ανοιχτούμε σε έναν ξένο. Ο φίλος πολλές φορές δεν μπορεί να είναι αντικειμενικός καθώς έχει ήδη μια στενή σχέση μαζί μας, επηρεάζεται από τη σχέση μας αυτή και από δικά του βιώματα, μπορεί να μας γνωρίζει καλά, αλλά η μεταξύ μας σχέση δεν είναι θεραπευτική.

Ίσως υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο ζήτημα που μας απασχολεί, αλλά στόχος μιας θεραπευτικής σχέσης δεν είναι απλά μια συμβουλή ή αποκλειστικά και μόνο μια προσπάθεια επίλυσής του. Οι στόχοι που μπαίνουν στην αρχή μιας ψυχοθεραπευτικής σχέσης εξελίσσονται και διαμορφώνονται στη διάρκειά της και αφορούν τη μείωση και εξάλειψη συμπτωμάτων, την αλλαγή συμπεριφορών και προτύπων σκέψεων που καθιστούν το άτομο δυσλειτουργικό τόσο στη διαχείριση ατομικών αλλά και γενικότερων ζητημάτων.

Στη θεραπευτική σχέση δημιουργείται ένα ασφαλές πλαίσιο και εδραιώνεται αυτό που ονομάζουμε θεραπευτική συμμαχία. Όπως αναφέρει ο Γιάλομ, θεραπευτής και θεραπευόμενος χτίζουν μια σχέση που γίνεται από μόνη της παράγοντας αλλαγής. Σε μια ψυχοθεραπευτική σχέση, δύο άνθρωποι βρίσκονται σε ψυχολογική επαφή, υπάρχει αυθεντικότητα, σεβασμός και ενσυναίσθηση από την πλευρά του θεραπευτή.

Το να ξεκινήσουμε θεραπεία πηγάζει από τη θέληση να γνωρίσουμε τον εαυτό μας καλύτερα, να εκφραστούμε και να βελτιώσουμε πτυχές ακόμα και της καθημερινής μας ζωής. Είναι μία προσωπική μας επιθυμία, μια ευκαιρία στον εαυτό μας, μια πλούσια διαδρομή με πολλά συναισθήματα και ανακαλύψεις. Μέσα από μια ολοκληρωμένη και ουσιαστική θεραπευτική πορεία μπορούμε να πετύχουμε αλλαγή, επίλυση προβλημάτων, μείωση ή εξάλειψη συμπτωμάτων και δυνατότητα δημιουργίας βαθύτερων σχέσεων.

Ο θεραπευτής συμμαχεί με τα υγιή στοιχεία του θεραπευόμενου, τα προωθεί και τα αναδεικνύει, μετασχηματίζει καταστροφικές πλευρές, στοχεύοντας σε μια ολοκληρωμένη αντίληψη του εαυτού. Παράλληλα κατανοεί, παρακολουθεί και συντονίζεται με τις σκέψεις και τα συναισθήματα του θεραπευόμενου, θέτει όρια στη θεραπεία χωρίς να γίνεται κατευθυντικός και επικριτικός.

Έχει μεγάλη σημασία να νιώθουμε άνετα με τον ψυχοθεραπευτή μας, να μας ταιριάζει. Ο ψυχοθεραπευτής μπορεί να καθρεφτίσει τον τρόπο που σχετιζόμαστε, να μας αισθανθεί και να σχετιστεί μαζί μας σε ένα βαθύτερο επίπεδο, να μας βοηθήσει να καταλάβουμε τη συμπεριφορά, τη σκέψη και τα συναισθήματά μας, να διερευνήσουμε και να σκεφτούμε μαζί πάνω σε πράγματα που μας προβληματίζουν, να πειραματιστούμε σε νέους τρόπους διαχείρισης αλλά και να επαναλάβουμε τους παλιούς σε ένα απόλυτα ασφαλές περιβάλλον πλήρους αποδοχής.

Ο θεραπευόμενος συμμετέχει ενεργά στη θεραπεία, καθώς αυτή βασίζεται πρωτίστως στην επιθυμία και προθυμία του να συνεργαστεί. Κέντρο της ψυχοθεραπευτικής σχέσης είναι ο θεραπευόμενος που χρειάζεται να νιώθει αποδοχή χωρίς επικρίσεις, ελευθερία, την ασφάλεια του πλαισίου μέσα από σταθερούς και συγκεκριμένους κανόνες και τη σιγουριά του απόρρητου. Αν ο θεραπευόμενος νιώσει ότι ο ψυχοθεραπευτής τον καταλαβαίνει και τον κατανοεί, η σχέση προχωράει και τα ζητήματα φεύγουν από το επίπεδο της αόριστης σκέψης και βιώνονται μέσα από τη θεραπευτική αλληλεπίδραση.

Η θεραπεία προχωράει κυρίως βασιζόμενη στη θέληση του θεραπευόμενου να προχωρήσει, να κατανοήσει, να είναι ανοιχτός και να αποζητάει τις αλλαγές. Είναι μια πλούσια και γεμάτη διαδρομή με κέντρο το θεραπευόμενο, που αν την αξιοποιήσουμε μπορούμε να ωφεληθούμε, να κατανοήσουμε και να αλλάξουμε.