Η πρόληψη στην ψυχική υγεία

της Μαρίας Μπράτιμου, ψυχολόγου πρόληψης

 

Η πρόληψη και η προαγωγή στην υγεία είναι ένα αναπτυσσόμενο κομμάτι της φροντίδας στην ψυχική και την σωματική υγεία. Αν η θεραπεία είναι σημαντική, εδώ και κάποιες δεκαετίες, οι επιστήμονες της υγείας έχουν αντιληφθεί ότι η πρόληψη είναι απαραίτητη. Το στοίχημα των ψυχολόγων της πρόληψης είναι να επικοινωνήσουν αυτήν την αντίληψη στον καθένα από μας.

Μιλάμε για πρόληψη όταν παρεμβαίνουμε πριν την εμφάνιση ενός συμπτώματος, μια ασθένειας, μια συμπεριφοράς υψηλού κινδύνου για την υγεία. Σαν ειδικοί επικεντρωνόμαστε πάνω στις πιθανές αιτίες (παράγοντες κινδύνου ή παράγοντες προστασίας) που σχετίζονται με το σύμπτωμα και είναι μετατρέψιμες. Προσπαθούμε, μέσω των παρεμβάσεων μας, να βοηθήσουμε τα άτομα να τις συνειδητοποιήσουν και να προχωρήσουν στην αλλαγή τους. 

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα πρόληψης στην υγεία είναι ο καρκίνος του πνεύμονα. Οι έρευνες έχουν αποδείξει ότι η κύρια αιτία εμφάνισης του είναι το κάπνισμα. Μια δράση λοιπόν πρόληψης για τον καρκίνο του πνεύμονα στοχεύει στην μείωση του καπνίσματος. Περιμένουμε ότι με την μείωση του καπνίσματος θα έχουμε και σημαντική μείωση της νόσου του καρκίνου του πνεύμονα. Οι δράσεις μπορεί να είναι ατομική ή ομαδική θεραπεία, βιωματικά σεμινάρια με εφήβους για αποχή από το κάπνισμα, ή μηνύματα πρόληψης που στοχεύουν στον γενικό πληθυσμό κ.ά.

Η πρόληψη θεωρείται σήμερα αναπόσπαστο κομμάτι της δημόσιας υγείας (Π.Ο.Υ.) επειδή έχει αποδείξει την αποτελεσματικότητα της. Τα ιστορικά πια παραδείγματα της πρόληψης στην περίπτωση του ελέγχου της εξάπλωσης του ιού του Έιτζ στις Η.Π.Α. και της μείωσης κρουσμάτων του καρκίνου της μήτρας μέσω του προληπτικού γυναικολογικού ελέγχου, στον δυτικό κόσμο, έδειξαν ότι μπορούμε να δρούμε πριν εμφανιστεί το σύμπτωμα, σώζοντας ζωές. Στις πιο πολλές χώρες του δυτικού κόσμου η πρόληψη αποτελεί κομμάτι του εθνικού σχεδιασμού υγείας.

Βλέπουμε μια αλλαγή του παραδείγματος της αντίληψης της υγείας. Ο άνθρωπος δεν αποτελεί το ενδιαφέρον της υγείας μόνο όταν νοσεί αλλά προσεγγίζεται εκ των προτέρων ώστε να καταστεί ο ίδιος το υποκείμενο που δρα ενεργά για την υγεία του και να υιοθετήσει θετικές συμπεριφορές υγείας. Η υιοθέτηση των θετικών συμπεριφορών υγείας βοηθάει στην ανάπτυξη μιας ισορροπημένης ζωής και ευεξίας που αφορά όλες τις πλευρές της ζωής του (κοινωνική, συναισθηματική, σωματική υγεία). Τα οφέλη εκτός από ατομικά είναι κοινωνικά και οικονομικά δημιουργώντας μια κοινωνία που τα ζητήματα υγείας θέτονται δημόσια, αφορούν το σύνολο του πληθυσμού και ανοίγουν το διάλογο μεταξύ διαφορετικών κοινοτήτων και ομάδων.

 Σαν ψυχολόγοι προσφέρουμε την γνώση μας για τον άνθρωπο και για τις αλληλεπιδράσεις του σε διαπροσωπικό και συλλογικό επίπεδο. Οι γνώσεις αυτές προσφέρουν το θεωρητικό πλαίσιο που εγγράφονται οι δράσεις πρόληψης. Στόχος μας είναι να επηρεάσουμε θετικά και να βοηθήσουμε στην αλλαγή της συμπεριφοράς του ατόμου ή της ομάδας που στοχεύουμε.

 

Ένας άνθρωπος μπορεί ατομικά να αναζητήσει την βοήθεια ενός ειδικού της πρόληψης γιατί αισθάνεται ψυχικά ή/και σωματικά πως είναι η στιγμή να αλλάξει κάποιες συμπεριφορές του και συνήθειές του.  Η ανακοίνωση ενός προβλήματος υγείας, η ανησυχία ή τα σχόλια ενός αγαπημένου προσώπου, η δυσκολία σε έναν τομέα της καθημερινότητας ακόμα και μια διαφήμιση μπορεί να είναι η αφορμή για να συμβουλευτεί κάποιος έναν ψυχολόγο της πρόληψης. Από την στιγμή που το άτομο παίρνει την απόφαση για αλλαγή ο ψυχολόγος τον βοηθάει να την ενισχύσει και να ξεκινήσουν μαζί αυτήν την διαδικασία αλλαγής ώστε το άτομο να επιτύχει τους στόχους που θέτει μαζί με τον ψυχολόγο.

 

Στις ομάδες, η έναρξη είναι συνήθως διαφορετική. Βλέπουμε μέσα στις εταιρείες, στα σχολεία και στους δήμους να οργανώνονται σεμινάρια και παρεμβάσεις πρόληψης. Αυτές οι παρεμβάσεις είναι ιδιαίτερα επιτυχημένες όταν απαντάμε στις πραγματικές ανάγκες των ατόμων στα οποία απευθύνεται η παρέμβαση. Είναι αναγκαίο λοιπόν να συνεργαζόμαστε με την δομή που βρίσκεται στην αφετηρία της αίτησης για πρόληψη και σαν ψυχολόγοι να έχουμε την δυνατότητα να ελέγξουμε αν οι στοχευόμενες από την παρέμβαση ανάγκες είναι και οι πραγματικές.

 

Η πρόληψη και η προαγωγή της υγείας βοηθάει τον καθένα από μας, ατομικά και συλλογικά σαν κοινωνία να αντιμετωπίσουμε την ατομική υγεία συνολικά και ενταγμένη μέσα στην κοινότητα και στην κοινωνία.  Να προλάβουμε την ασθένεια ή το πρόβλημα πριν εξελιχθεί και να αποκτήσουμε έναν υγιή και ευτυχισμένο τρόπο ζωής.