Η θεραπεία της μοναξιάς

*το κείμενο αποτελεί μια συνοπτική παρουσίαση του άρθρου “The Cure for Loneliness" της Heidi Grant Halvorson Ph.D.

Απόδοση: Τζέσικα Μεράγια, φοιτήτρια Φιλοσοφίας Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας

 

Ο κόσμος γίνεται όλο και μικρότερος, πολυπληθέστερος, πιο δικτυωμένος και, κατά έναν ειρωνικό τρόπο, πιο μοναχικός για πολλούς από εμάς. Αυτό είναι ένα πρόβλημα με μια σειρά δυσάρεστων συνεπειών, όχι μόνο για τα άτομα που το βιώνουν αλλά για την κοινωνία ως σύνολο.

 

Είναι σημαντικό να τονίσουμε προτού προχωρήσουμε πως μοναξιά δεν σημαίνει το να διατηρεί κάποιος την ιδιωτικότητά του ή το να είναι «μοναχικός», διότι κάποιοι από εμάς ενδεχομένως να χρειάζονται και να απολαμβάνουν τον χρόνο που περνούν με τον εαυτό τους. Αντίθετα, ο όρος μοναξιά αναφέρεται στη διαφορά μεταξύ της ποσότητας της κοινωνικής επαφής και της οικειότητας που διαθέτετε και την ποσότητα που θα θέλατε να έχετε. Είναι μια αίσθηση απομόνωσης, περιθωριοποίησης.

 

Βέβαια, το αντίθετο της μοναξιάς δεν είναι και η δημοφιλία – μπορεί να έχετε δεκάδες «φίλους» και πάλι να αισθάνεστε μόνοι. Η πραγματική οικειότητα και το συναίσθημα του σχετίζεσθαι έχουν περισσότερο να κάνουν με την ποιότητα των σχέσεών σας παρά με την ποσότητα.

 

Η επίμονη μοναξιά δεν είναι μόνο συναισθηματικά επώδυνη, αλλά μπορεί να είναι περισσότερο καταστροφική για την σωματική και ψυχική μας υγεία από πολλές ψυχιατρικές ασθένειες. Για παράδειγμα, οι μοναχικοί άνθρωποι δεν κοιμούνται καλά, βιώνουν έντονη κατάθλιψη και άγχος, έχουν μειωμένη ανοσολογική και καρδιαγγειακή λειτουργία και παρουσιάζον σημάδια πρώιμη γνωστικής εξασθένισης η οποία αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου.

 

Δεν αποτελεί έκπληξη λοιπόν το ότι οι ψυχολόγοι έχουν δημιουργήσει δεκάδες παρεμβάσεις, οι οποίες αποσκοπούν στην αντιμετώπιση της επιδημίας της μοναξιάς. Οι προσεγγίσεις που υιοθετούνται ποικίλλουν, όμως μπορούν να χωριστούν, σε γενικές γραμμές, σε τέσσερις διαφορετικές κατηγορίες.

 

Υπάρχουν παρεμβάσεις που στοχεύουν:

Στη βελτίωση των κοινωνικών δεξιοτήτων. Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η μοναξιά οφείλεται κυρίως στην έλλειψη διαπροσωπικών δεξιοτήτων που απαιτούνται για τη δημιουργία και τη διατήρηση των σχέσεων. Ουσιαστικά αυτές οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν την εκπαίδευση στο πώς να είναι κάποιος λιγότερο αδέξιος κοινωνικά- να συμμετέχει σε συζητήσεις, να μιλά στο τηλέφωνο, να ανταλλάσσει κομπλιμέντα με τους άλλους, να εξοικειώνεται με τις περιόδους σιωπής και να έχει μια θετική μη λεκτική επικοινωνία.

Στην ενίσχυση της κοινωνικής στήριξης. Πολλοί μοναχικοί άνθρωποι είναι θύματα των συνθηκών που αλλάζουν. Αυτές οι προσεγγίσεις προσφέρουν επαγγελματική βοήθεια και συμβουλευτική για τους πενθούντες, τους ηλικιωμένους που έχουν μετεγκατασταθεί και τα παιδιά διαζευγμένων γονιών.

Στην αύξηση των ευκαιριών για κοινωνική αλληλεπίδραση. Σε αυτήν την προσέγγιση, η λογική είναι απλή: Αν οι άνθρωποι είναι μοναχικοί, δώστε τους ευκαιρίες να γνωρίσουν άλλους ανθρώπους. Αυτού του είδους η παρέμβαση, επομένως, επικεντρώνεται στη δημιουργία τέτοιων ευκαιριών μέσω οργανωμένων ομαδικών δραστηριοτήτων.

Στην αλλαγή της μη προσαρμοστικής σκέψης. Αυτή η προσέγγιση μπορεί να φαίνεται παράξενη και λιγότερο προφανής από τις άλλες προσεγγίσεις. Όμως, πρόσφατη έρευνα αποκαλύπτει ότι με το πέρασμα του χρόνου, η χρόνια αίσθηση μοναξιάς μας κάνει περισσότερο ευάλωτους στην απόρριψη και την εχθρότητα. Σε διφορούμενες κοινωνικές καταστάσεις, οι μοναχικοί άνθρωποι αμέσως σκέφτονται το χειρότερο. Αν για παράδειγμα ο συνάδελφος Μπομπ μοιάζει πιο σιωπηλός και απόμακρος τελευταία από ό,τι συνήθως, ένας μοναχικός άνθρωπος είναι πιθανότερο να υποθέσει ότι κάτι έκανε που προσέβαλε τον Μπομπ ή ότι ο Μπομπ επίτηδες έχει ψυχρανθεί μαζί του.

 

Οι μοναχικοί άνθρωποι δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στις αρνητικές κοινωνικές πληροφορίες, όπως η διαφωνία ή η κριτική. Θυμούνται περισσότερο τα αρνητικά πράγματα που συνέβησαν κατά την αλληλεπίδρασή τους με ένα άλλο άτομο, παρά τα θετικά. Όλα αυτά καταλήγουν, όπως μπορείτε να φανταστείτε, σε περισσότερες αρνητικές προσδοκίες όσον αφορά στις μελλοντικές αλληλεπιδράσεις με τους άλλους- οι μοναχικοί άνθρωποι δεν προσδοκούν να πάνε τα πράγματα καλά για εκείνους, και κατά συνέπεια, συνήθως δεν πηγαίνουν.

 

Οι παρεμβάσεις που στοχεύουν στην αλλαγή αυτού του μοντέλου σκέψης της αυτο-εκπλήρωσης, ξεκινούν από την εκπαίδευση των ανθρώπων ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν τις αρνητικές σκέψεις όταν συμβαίνουν. Όποτε αισθάνονται αγχωμένοι για μια κοινωνική συνάντηση, πιάνουν τον εαυτό τους να επικεντρώνεται σε οτιδήποτε πήγε λάθος, ή αναρωτιούνται εάν δημιούργησαν μια λάθος εντύπωση.

 

Έπειτα, μαθαίνουν να αντιμετωπίζουν τις αρνητικές σκέψεις ως δοκιμαστικές υποθέσεις, παρά ως γεγονότα. Σκέφτονται άλλες πιθανότητες – ίσως όλα να κυλήσουν ομαλά, ίσως να μην πήγαν όλα άσχημα, πιθανόν όλοι να με συμπάθησαν τελικά. Προσπαθούν να δουν τα πράγματα από την οπτική των άλλων και να ερμηνεύσουν τις ενέργειές τους πιο καλοπροαίρετα.

 

Πάρτε το παράδειγμα του Μπομπ του Απόμακρου Συναδέλφου. Με την γνωστική επανεκπαίδευση, οι μοναχικοί άνθρωποι μαθαίνουν να αναρωτιούνται «Είμαι σίγουρος ότι ο Μπομπ δεν με συμπαθεί; Θα μπορούσε να υπάρχει ένας άλλος, πιο πιθανός λόγος για τη σιωπηλή και αποτραβηγμένη συμπεριφορά του στη δουλειά; Θα μπορούσε ίσως να τον απασχολεί ένα πρόβλημα; Ξέρω ότι κάποιες φορές εγώ σωπαίνω και αποσύρομαι όταν κάτι με απασχολεί. Ίσως η συμπεριφορά του Μπομπ να μην έχει σε τίποτα να κάνει με εμένα

 

Από τη στιγμή που οι αρνητικές σκέψεις παραμερίζονται, οι μοναχικοί άνθρωποι μπορούν να προσεγγίσουν τις νέες σχέσεις με μια πιο θετική ματιά, να βλέπουν το καλύτερο στους άλλους και να μάθουν να αισθάνονται μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Πρόσφατες μελέτες από 50 διαφορετικές παρεμβάσεις έδειξαν πως εκείνες που στοχεύουν στην αλλαγή ακατάλληλων προτύπων σκέψης είναι, κατά μέσο όρο, τέσσερις φορές πιο αποτελεσματικές από άλλες παρεμβάσεις για τη μείωση της αίσθησης της μοναξιάς.

 

Τελικά φαίνεται πως η μακροχρόνια μοναξιά δεν σχετίζεται με το αν κάποιος είναι το θύμα των περιστάσεων ή με την έλλειψη ευκαιριών για επαφή με άλλους ανθρώπους. Καθένα από αυτά μπορεί να είναι η αιτία μιας βραχύχρονης αίσθησης μοναξιάς. Όποιος έχει μετακομίσει σε μια καινούρια πόλη, σε ένα καινούριο σχολείο και πρέπει να ξεκινήσει να χτίζει ένα νέο δίκτυο φίλων από το μηδέν, γνωρίζει με ακρίβεια πώς είναι το να νιώθεις μόνος. Όμως, αυτού του είδους η μοναξιά δεν διαρκεί για πολύ και συνήθως δημιουργούνται καινούριες σχέσεις, εκτός και εάν έχει εμπλακεί σε έναν τρόπο σκέψης ο οποίος εμποδίζει τις σχέσεις να σχηματιστούν. Έτσι, φαίνεται ότι περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, η θεραπεία για την αντιμετώπιση της επίμονης μοναξιάς έγκειται στη διάλυση του αρνητικού κύκλου σκέψης που αρχικά την δημιούργησε.

 

 

Δείτε ολόκληρο το άρθρο στα αγγλικά και την βιβλιογραφία του εδώ.