Επιλόχειος Ψύχωση

 

Θέμις - Μαρία Παπαμητούκα, 
Ψυχολόγος Α.Π.Θ - Ψυχοδυναμικής Ψυχοθεραπείας, MSc.
ΕΚΠΑ Τμ. Ιατρικής.

 

Τόσο η περίοδος της εγκυμοσύνης όσο και η περίοδος μετά τη γέννα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μια κρίσιμη περίοδος στην πορεία της ζωής της γυναίκας, η οποία χαρακτηρίζεται από σημαντικές βιολογικές, κοινωνικές και συναισθηματικές αλλαγές. Οι συγκεκριμένες περίοδοι ενέχουν αυξημένα επίπεδα άγχους εξαιτίας των ασυνείδητων ψυχολογικών συγκρούσεων, που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη και την ενδοψυχική αναδιοργάνωση στις μέλλουσες μητέρες.

Πολλές  μητέρες είναι πιθανόν  να βιώσουν ήπιες αλλαγές στη διάθεση τους μετά τον τοκετό, γνωστές και ως «baby blues». Είναι φυσιολογικές και συνήθως, διαρκούν μόνο λίγες ημέρες. Όμως, η επιλόχεια ψύχωση είναι πολύ διαφορετική. Είναι μια σπάνια και πολύ σοβαρή ψυχική διαταραχή, η οποία παρατηρείται 1-2 σε 1000 γεννήσεις. Σε ποσοστό 20-50% αυτών των γυναικών, αυτό είναι το μόνο ψυχωσικό επεισόδιο που θα βιώσουν στις ζωές τους. Ενώ, υπολογίζεται ότι τα δύο τρίτα των γυναικών που πάσχουν από επιλόχειο ψύχωση, θα έρθουν αντιμέτωπες με υποτροπές μετά από επικείμενους τοκετούς.

Η επιλόχειος ψύχωση χαρακτηρίζεται ως ένα έκτακτο γεγονός που απαιτεί επείγουσα αξιολόγηση, ψυχιατρική παραπομπή και πιθανή νοσηλεία. Πληθώρα παραδειγμάτων από την κλινική πράξη, αλλά και τον γενικό πληθυσμό γυναικών που διανύουν την περιγεννητική περίοδο, αναδεικνύουν περιπτώσεις όπου η εγκυμοσύνη και η απόκτηση παιδιού δεν αποτελεί εξ ορισμού ένα πολυπόθητο και χαρμόσυνο γεγονός, όπως θα αναμενόταν. 

 

Συμπτώματα επιλόχειας ψύχωσης

Τα συμπτώματα συνήθως ξεκινούν είτε ξαφνικά μέσα στις πρώτες 2 εβδομάδες μετά τον τοκετό είτε εντός ωρών ή ημερών από τον τοκετό. Η εμφάνιση τους είναι ξαφνική και οξεία, και η συμπτωματολογία είναι θορυβώδης.  Πιο σπάνια, μπορεί να εμφανιστούν αρκετές εβδομάδες μετά τη γέννηση του μωρού.

Στα συμπτώματα περιλαμβάνονται:

  • Ψευδαισθήσεις και παραλήρημα, συνήθως διωκτικό, που μπορεί να εμπλέκει το προσωπικό του νοσοκομείου και την οικογένεια.
  • Παραισθήσεις, μπορεί να είναι ακουστικές, οπτικές, οσφρητικές, γευστικές ή απτές. 
  • Αυταπάτες, δηλαδή σκέψεις ή πεποιθήσεις που είναι απίθανο να συνάδουν με την πραγματικότητα.
  • Αϋπνία (που δεν συνδέεται με τον διακεκομμένο ύπνο λόγω αναγκών του βρέφους).
  • Σύγχυση και διαταραχή της μνήμης.
  • Απώλεια αναστολών.
  • Ανησυχία.
  • Αίσθηση μπερδέματος.
  • Ευμετάβλητη συμπεριφορά με εναλλαγές ευφορίας, κλάματος, στενοχώριας και θυμού.
  • Κακή διάθεση, που δείχνει σημάδια κατάθλιψης, απόσυρση ή συγκίνηση, έλλειψη ενέργειας ή διέγερση, απώλεια όρεξης, άγχος,  προβλήματα στον ύπνο.
  • Έντονα αποδιοργανωμένη, ανήσυχη ή κατατονική συμπεριφορά. Περίοδοι ψυχωτικής αποδιοργάνωσης μπορεί να ακολουθούνται από περιόδους διαύγειας.
  • Αίσθημα καχυποψίας ή φόβου.
  • Κίνδυνος αυτοκτονίας, αλλά και βρεφοκτονίας, θα πρέπει να αξιολογείται προσεκτικά.

Ορισμένες μητέρες αναπτύσσουν διωκτικές σκέψεις πιστεύοντας ότι το βρέφος κινδυνεύει να κλαπεί, να πληγωθεί ή να μείνει σε κατάσταση μέθης. Άλλες είναι πεπεισμένες ότι το βρέφος τους έχει μετατραπεί ή ότι είναι κακό, άσχημο, ή ενσάρκωση ενός δαίμονα ή ενός διαβόλου. Αυτές οι στρεβλώσεις της αντίληψης και της σκέψης μπορεί να σχετίζονται με ένα εκ βαθέων φόβο της εχθρότητας τους ή της απειλητικής συμπεριφοράς τους  προς το βρέφος.

 

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

Η επιλόχειος ψύχωση είναι μια σοβαρή διαταραχή που απαιτεί οξεία κλινική παρέμβαση. Μπορεί να επιδεινωθεί γρήγορα και να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια της μητέρας και του βρέφους. Δεν υπάρχουν τρέχουσες οδηγίες θεραπείας για τη διαχείριση της. Γενικά, μόλις εξαλειφθούν τα ιατρικά αίτια για την οξεία έναρξη της ψύχωσης, η θεραπεία φαρμάκου πρώτης γραμμής πρέπει να γίνεται με βάση την υποκείμενη διάγνωση. Η επιλογή της θεραπείας πρέπει επίσης, να διέπεται από το ιστορικό της ασθενούς, την ανταπόκριση της στις θεραπείες στο παρελθόν, το προφίλ των παρενεργειών και την οξύτητα της ασθένειας.

Οι διαταραχές αυτές που εντάσσονται στην περιγεννητική περίοδο αποτελούν ένα σημαντικό πρόβλημα πολλές φορές για τη δημόσια υγεία, και επηρεάζουν καταλυτικά τόσο τις πρώιμες αλληλεπιδράσεις όσο και τη διαμόρφωση του τύπου δεσμού της μητέρας με το βρέφος της. Συνεπώς, η έγκυρη διάγνωση είναι εξαιρετικά κρίσιμη, καθώς οι μη διαγνωσμένες περιγεννητικές διαταραχές μπορεί να έχουν δυσμενείς και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τόσο για την ίδια τη μητέρα όσο και για την ανάπτυξη του βρέφους.

 Η ενίσχυση του κοινωνικού δικτύου της ασθενούς με επιλόχεια ψύχωση είναι σημαντική, καθώς συμβάλλει στη μείωση του ψυχικού βάρους της μητέρας που της επιτρέπει  να αναρρώσει από την ασθένεια. Οι ασθενείς και οι οικογένειές τους θα πρέπει να συμβουλεύονται να επικοινωνούν με τους γιατρούς τους γρήγορα, όταν εμφανίζονται τα συμπτώματα. Σε αυτό το σημείο, ο γιατρός θα πρέπει να διερευνήσει την προσήλωση της ασθενούς στη θεραπεία, την παρουσία πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών, την προσαρμογή της δόσης ή την αλλαγή της φαρμακευτικής αγωγής, όταν αυτό κριθεί απαραίτητο.

 

ΑΝΑΡΡΩΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΧΕΙΟ ΨΥΧΩΣΗ

Τα πιο σοβαρά συμπτώματα τείνουν να διαρκούν 2 έως 12 εβδομάδες. Η πλήρης ανάρρωση μπορεί να χρειαστεί 6 έως 12 μήνες ή και περισσότερο. Όμως με την κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση και την επαρκή υποστήριξη, τα ποσοστά της πλήρης ανάρρωσης από την επιλόχεια ψύχωση αυξάνονται σημαντικά.

Συχνά, ένα επεισόδιο επιλόχειας ψύχωσης  ακολουθείται από μια περίοδο κατάθλιψης, άγχους και χαμηλής αυτοπεποίθησης. Πολλές από τις μητέρες δυσκολεύονται να δεθούν με το βρέφος τους μετά από ένα επεισόδιο επιλόχειας ψύχωσης ή νιώθουν θλίψη που χάνουν χρόνο με το βρέφος τους. Σ όλη αυτή την πορεία είναι σημαντική η  υποστήριξη του πατέρα, της οικογένειας, των φίλων, καθώς και η ψυχολογική υποστήριξη από  ειδικό ψυχικής υγείας. Επίσης, μπορεί να είναι αρκετά βοηθητική η επικοινωνία  με μητέρες  με αντίστοιχη βιωμένη εμπειρία, έτσι ώστε να διευκολύνει τη διεργασία του συναισθήματος.